28 Şubat 2014 Cuma

Film Banyosu Seçimi

Üsküdar, İstanbul - Ansco 17 film banyosu ile

Muhteşem negatiflere ulaşmak için en azından bir süreliğine mucize bir formül peşinde koşmamış siyah beyazcı var mıdır? Bildiğini sır gibi saklayanı da vardır, bu işin peşinde ömür tüketeni, fotografın kendisini unutanı da. En acemisinden en ustasına, çoğu siyah beyazcı için en eğlenceli, bazen en sert tartışma konularından biridir bu. 

Lakin aynı sınıf (ince gren veya akütans) içinde bulunan film geliştirme banyoları arasında öyle çok büyük uçurumlar yok. Bu yazıda birkaç ince gren geliştirme banyosunu karşılaştıracağım. Özellikle analog siyah beyaz fotografa yeni başlayanların bir türlü bir geliştirme banyosunda karar kılamamalarına, seçeneklerin çokluğu karşısında yılgınlığa kapılmalarına, anlamsız bir şekilde daldan dala atlamalarına belki böylece mani olurum. Ben ettim, onlar etmesin!

Efendim, yıllar içinde, piyasada kolayca bulunabilen popüler film banyoları arasında kullanmadığım bir tek Kodak HC110 kaldı. Pek çoğunu az veya çok denemişimdir. Son bir yıl içindeyse ham kimyasallardan da onlarca formül ve varyasyonlarını hazırlayıp denedim. Burada üç farklı ince gren formülünün sonuçlarını göstermek istiyorum. Özellikle ince gren sınıfına değiniyorum çünkü hem çok yaygın kullanılıyorlar hem de evde hazırlamak için gerekli hammadeleri bulması daha kolay.

Birinci formülün literatürde geçen adı Adox MQ Borax. Bu formül dünyanın en popüler film geliştirme banyoları olan Kodak D76 ve Ilford ID11'in yakın bir akrabası. Bunların hepsinde geliştirme ajanları olarak Metol ve Hidrokinon kullanılıyor (o yüzden MQ deniyor), gelişmenin başlaması için gerekli alkali ortamı ise Borax sağlıyor. Buradaki testte 1'e 1 sulandırdım, yani her birim kimya solüsyonuna 1 birim su ekledim.

İkinci formülün literatürde geçen adı ID-68. Bunun yine piyasada hazır satılan Ilford Microphen'in aynısı olduğu söyleniyor. Her ikisinde de Metol yerine Fenidon kullanılıyor. 1'e 1 sulandırdım.

Üçüncü formülü ise daha önceki bir yazımda tanıtmıştım: Thornton Çift Banyo. Piyasada bulunmuyor.

Böyle testlerde genişçe bir poz taraması yapmayı tercih ediyorum, böylece farklı geliştirme banyolarının film hızına etkisini de görmek mümkün oluyor. Bu testte Tmax400 filmi kullandım ve difüz pencere ışığında sevgilime poz verdirdim. Bir el pozometresiyle gelen ışığı ölçtüm, sonra film hızını ISO50 olarak alıp ilk pozu çektim. Hızı bir stop azaltıp, yani ISO100 yapıp bir poz daha...bu şekilde ISO800'e kadar gittim. Bir makarayı bu serilerden üç taneyle doldurduktan sonra filmi karanlıkta üç parçaya kestim, her birini ayrı bir tanka koyup bahsettiğim üç geliştirme banyosuyla filmleri yıkadım.

Buyurun sonuçlar:

Büyütmek için tıklayın
Daha fazla izaha gerek yok sanırım. Hangi şerit neyle yıkanmış, hangi kare hangi hızlarda çekilmiş ortada. Böyle bir seriden hem film hızı hakkında, hem de geliştirme süresi hakkında çok iyi fikir edinmek mümkün. Buradaki karelerin her birinden düzgün baskı yapılabilir. Sadece ISO800 zorlamaya başlar çünkü gölge detayları artık kayboluyor.

Geliştirme süresini bulmak ile ilgili başka bir yazı yazacağım; burada asıl bu üç film banyosu ile düzgün bir şekilde yıkanmış filmlerden basılan fotograflar gren yapısı ve ton dağılımı açısından ne kadar ayrışıyor, ona bakalım istiyorum.

Yukarıda ISO200 ile pozlanmış ve farklı geliştirme banyoları ile yıkanmış üç negatiften de 15.5cm x 23cm'lik baskılar yaptım, sonra bunları taradım ve bu taramalardan kırptığım kesitleri buraya koydum:

Büyütmek için tıklayın
Taramalarda pek bir fark göremiyorsanız yanlış görmüyorsunuz. Baskılarda da fark yok. Arkasında film banyosu yazan baskıları karıştırıp birisine göstersem arada bir fark göremeyeceğine eminim.

Yazının başındaki fotografı ise Ansco 17 formülü ile geliştirilmiş bir negatiften bastım. Bu da D76/ID11 familyasından; Adox MQ Borax formülüne de çok benziyor, sadece Metol ve Hidrokinon miktarı biraz daha az. Bir detay da bu fotograftan paylaşayım:

Detay - daha ne olsun
Bütün bu denemelerden benim çıkardığım sonuç şu: hangi formülü seçtiğiniz çok da önemli değil, kullanmasını bilmek önemli.

Bu işlerde yeni olan ve piyasadaki hazır ürünleri tercih eden fotografçılara önerim sevdikleri filmi geliştirmek için en azından bir yıl Kodak D76 veya Ilford ID11 kullanmaları, bunu iyice öğrenmeleri. Böylece ileride farklı şeyleri denemeye kalkıştıkları zaman en azından her zaman geri dönebilecekleri, iyi bildikleri bir formül olacak. Eğer farklı bir gren yapısı veya tonalite peşindeyseniz film banyosu değiştirmektense önce başka bir film denemek daha doğru olacaktır.

10 yorum:

  1. Bu kareyi niçin çektiğinizi anlayamıyorum.

    YanıtlaSil
  2. Merhaba,
    Yeni başlayan biri olarak, aklımda olan soruları cevaplamışsınız. Kafamda oluşan bir soruydu. Teşekkürler.

    YanıtlaSil
  3. Bahadır UYSAL5 Mart 2014 16:18

    Zihni yoran bir çok soruyu cevaplayan uygulamalı bir yazı olmuş. Teşekkürler.

    YanıtlaSil
  4. selamlar Omar bey. xtol hakkında ne düşünüyorsunuz?

    YanıtlaSil
  5. Merhaba. Xtol de gayet iyidir. Uzun bir süre kullandım. Tereddütsüz önerebilirim.

    YanıtlaSil
  6. eski yazılarınızdan birinde tmax filmlerin d76 ile iyi sonuç vermediğini yazmıştınız. bende itme işlemleri için (tabiki uygun filmler kullanmak şartıyla) d76 yerine xtol yada microphen gibi geliştiriciler tercih ediyorum. yada çekme için xtol iyi soruç veriyor ama d76 fark etmiyor gibi

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Selam. Tmax400 ile D76 çok iyi, hatta benim standart ikilim. Tmax400 ve XTOL de gayet iyi.

      "Problem" olan Tmax100. Onda da problem dediğim şey tamamen sübjektif. Tmax100, D76 veya XTOL ile bir sonuç veriyor elbette, yani iyi gelişmiş bir negatif çıkıyor ortaya; ama o sonuç, yani çıkan gri tonlar benim göz zevkime pek hitap etmiyor diyeyim. Renkler ve zevkler meselesi...

      Sil
    2. tekrar merhabalar. cevabınızdan yüz bularak bir daha soru sorayım izin verirseniz.
      Tri-X için tavsiyeniz nedir. çekme ve itme de dahil. d76 (1+1) kullanıyorum. 800 ve 250 asa arasında fazla fark yok gren açısından. perceptol alacaktım lakin 4 film yıkanıyormuş o paraya haliyle geri verdim. LC 29 hem ekonomik hemde HC formulasyonuymuş (saatçioğlu satış görevlisinin yalancısıyım) tecrübeniz var mıdır? film yıkama sürelerini için bir yazı yazacaktınız. tri-x 400@200 asa için d76 (1+1) 8,5 dk gördüm internette ve ona göre yıkadım lakin sonuçlar iyi değil. siz ne kadar sürede yıkıyorsunuz?
      teşekkürler
      aslan leon

      Sil
  7. Merhaba,

    Tri-X kullandığım dönemlerdeki notlarıma bakıyorum, ISO320'de çekmişim ve ID11(1+1)'de 11 dakika yıkamışım. Kodak teknik dokümanında ise 9 dakika 45 saniye öneriyor. Benim o zamanlar kullandığım agrandizör çok yumuşak ışık verdiği için biraz daha yüksek negatif kontrastı için süreyi biraz uzatmışım. Sizin 8.5 dakika biraz fazla yumuşak sonuçlar vermiştir diye tahmin ediyorum.
    Tri-x'in sınırlarını Tmax400 kadar zorlamadım, yani az/fazla pozlamaya ve yıkamaya nasıl tepki verdiğini iyi bilmiyorum.
    Ben Tmax400 testlerinde enteresan bir durumla karşılaştığım ve o durumu biraz daha incelemek istediğim için yıkama süreleriyle ilgili yazıyı biraz ertelemeye karar verdim.

    LC29'u hiç kullanmadım, yorum yapamayacağım. Kötü olduğunu zannetmiyorum.

    Bu arada, kontakt formundan bana bir mail atmıştınız zamanında. Ona dönüş yapmaya çalıştım ama mail adresiniz problem çıkarttı, mail'ı gönderemediydim.

    Selamlar

    YanıtlaSil
  8. sonuçlar yumuşak çıkmadı tam tersi oldukça kontrast idi. www.filmdev.org sitesinden baktım trix400@200-250 çekenleri referans aldım. gerçi bazıları 10-11 dk yıkayanlarda vardı. 400 asa da 9,45 dk ise 200 asa daha düşük olacağına karar verdim (daha fazla ışık aldığı için :)
    tmax400 filmler zorlamaya müsait değil gibi, ergun turan hocanın kitap da buna benzer birşey vardı . bir iki 800-1600 denemesi yapmıştım memnun kalmadım.
    mail ile bir mesajınız gelmişti 26.09 tarihli, bahsettiğiniz testi yapmadım filmler altın değerinde (ekonomik durum vesilesiyle)
    delta 3200 hiç denemedim. trix ile ikame edeceğim mecburen bayağı stokladım. film standart geliştirici varyasyonları yapıyorum :)
    vakit ayırdığınız için teşekkürler

    YanıtlaSil